Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012

Θεσσαλονίκη. 100 Χρόνια Μετά...


Θεσσαλονίκη… τα μάτια κλείνω κι ονειρεύομαι μια άλλη Θεσσαλονίκη, 100 χρόνια μετά… γιατί όχι και αύριο;! Αφήνω το όνειρο να με ταξιδέψει σε ένα ανεκτίμητο ιστορικό μονοπάτι, παγκόσμια κληρονομιά, που στο διάβα του σώζονται ζωντανές μαρτυρίες, αναλλοίωτες μνήμες από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα… Αρχή και τέλος, ουρανός, δάσος, θάλασσα και στη μέση αιώνες ανθρώπινης ιστορίας… μια ζωή, αμέτρητες ψυχές… Ω! Πνεύμα παντοδύναμο, Αθάνατο Ελληνικό, υπάρχει άλλη στον κόσμο πόλη που σε μια ευθεία γραμμή να συνδυάζει τέτοια προίκα; Ω! Στολίδι αξιοζήλευτο, Εσύ και η ένδοξη ιστορία σου, πόσο απλόχερα μας εμπιστευθήκατε αυτούς τους ανεκτίμητους θησαυρούς, να θυμούνται οι παλαιοί, να μαθαίνουν οι νέοι, να θαυμάζουν οι επισκέπτες!

Σε μια μικρή απόσταση διαγράφεται ένα μεγάλο ταξίδι… ξεκινούμε, βαδίζοντας με τα πόδια, από την Άνω Πόλη, το βορειότερο και υψηλότερο τμήμα της παλιάς πόλης της Θεσσαλονίκης, το οποίο ουσιαστικά αρχίζει από τη βόρεια πλευρά της οδού Αγίου Δημητρίου φτάνοντας βόρεια ως τα τείχη της Ακρόπολης και δυτικά και ανατολικά ως τα αντίστοιχα Βυζαντινά Τείχη, που σώζονται σχεδόν ολόκληρα στην περιοχή. Τα Κάστρα λοιπόν, «Το Επταπύργιο», «Ο Πύργος του Τριγωνίου ή της Αλύσεως»,  «Ο Πύργος και η Επιγραφή του Μανουήλ», «Η Επιγραφή του Ορμίσδα», «Η Πύλη και η Επιγραφή της Άννας Παλαιολογίνας» και μέσα στην ευρύτερη περιοχή ο ναός του Οσίου Δαβίδ (Μονή Λατόμου), ο ναός του Αγίου Νικολάου Ορφανού, ο ναός των Ταξιαρχών, η Μονή Βλατάδων, ο ναός της Αγίας Αικατερίνης, ο ναός του Προφήτη Ηλία, ένας βυζαντινός λουτρώνας της πλατείας Κρίσπου, το Αλατζά Ιμαρέτ της οδού Κασσάνδρου… Η πανοραμική θέα εδώ πάνω είναι μαγευτική, τα μάτια ατενίζουν ολόκληρη την πόλη, ο δροσερός αγέρας από το δάσος του Σέιχ Σου σμίγει με τη θαλάσσια αύρα του Θερμαϊκού, θαρρείς πως απλώνεις τα χέρια και με μιας αγκαλιάζεις τον τόπο όλο… χαίρεσαι! Τι φροντισμένα μνημεία! Τάξη, καθαριότητα, ανακύκλωση, πράσινο, λουλούδια, αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία προσβάσιμα, καθημερινά επισκέψιμα, οργανωμένες ξεναγήσεις, διακριτικά αναψυκτήρια, παραδοσιακές ταβερνούλες με αρχοντιά και επαγγελματισμό, συνδυάζουν την πατίνα του χρόνου με υπηρεσίες υψηλών προδιαγραφών, ευγενικοί άνθρωποι, Μακεδονίτικο άρωμα

Συνεχίζουμε τη βόλτα μας… Κατηφορίζοντας συναντούμε μπροστά μας τη Ροτόντα, περίκεντρο οικοδόμημα του 4ου μ.Χ. αιώνα, όμοιο με το Πάνθεον της Ρώμης, με διασωσμένα εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά, περίλαμπρα λείψανα από την παλαιοχριστιανική εποχή, σήμερα γνωστή και ως Χριστιανικός ναός του Αγίου Γεωργίου, μνημείο Παλαιοχριστιανικό και Βυζαντινό της Θεσσαλονίκης,  Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς για την ΟΥΝΕΣΚΩ. Ας αφιερώσουμε λίγο χρόνο να θαυμάσουμε το χώρο μέσα και έξω… η υψηλών προδιαγραφών αποκατάσταση - συντήρηση του κτιρίου έχει ολοκληρωθεί, γεγονός που του επιτρέπει να λειτουργεί ως οργανωμένος μουσειακός χώρος, και παράλληλα να φιλοξενεί εντός του κτιρίου εκθέσεις και κονσέρτα… Η μουσική δένει καταπληκτικά με το χώρο… το αποτέλεσμα είναι μαγικό… Μοναδική εμπειρία! Η ψυχή ευφραίνεται! Ακόμα και έξω, η γύρω περιοχή έχει υπέροχη αύρα… είναι φροντισμένη και προικισμένη με δένδρα, λουλούδια, πάρκα, γραφικά μαγαζιά, εδώ μπορεί κανείς να απολαύσει τον καφέ του διαβάζοντας εφημερίδα ή ένα αγαπημένο βιβλίο, να ευχαριστηθεί ένα ελαφρύ γεύμα…

Ώρα είναι να συνεχίσουμε τον ονειρικό μας περίπατο… κατηφορίζουμε τον πεζόδρομο που ξεκινάει από την αρχή της Ροτόντας και την ενώνει στη συνέχεια με τη Θριαμβική Αψίδα του Γαλερίου. Η Θριαμβική Αψίδα του Γαλερίου, γνωστή και ως «Καμάρα», βρίσκεται στην πάνω πλευρά της Εγνατίας οδού, μιας από τις βασικότερες οδικές αρτηρίες της πόλης με μεγάλη κίνηση καθημερινά. Είναι κτίσμα της Ρωμαϊκής Τετραρχίας του 4ου μ.Χ. αιώνα, πλούσια διακοσμημένη με πλήθος αφηγηματικών και συγχρόνως διακοσμητικών ανάγλυφων. Δίπλα στη σύγχρονη ζωή της πόλης της Θεσσαλονίκης επιβιώνει σχεδόν ανέπαφο ένα όμορφο μνημείο, γνωστό σημείο συνάντησης των κατοίκων και επισκεπτών της πόλης. Η συγκεκριμένη περιοχή είναι ιδιαίτερα φροντισμένη, έχει πραγματοποιηθεί συντήρηση και στερέωση των μαρμάρινων αναγλύφων, ενώ και ο καθαρισμός του μνημείου γίνεται τακτικά ανά συγκεκριμένα έτη βάση αναγκών. Δίπλα στην Καμάρα εκτείνεται ένα περιποιημένο μικρό πάρκο, το οποίο οδηγεί στην εκκλησία της Παναγίας Δέξιας. Για σκεφτείτε λιγάκι… σε αυτή τη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχουν συνθήματα στα μνημεία, δεν αμαυρώνονται οι θησαυροί της ιστορίας, δεν υπάρχουν πεταμένα σκουπίδια, ούτε καταπατημένοι πράσινοι χώροι, δεν καταλαμβάνουν τους ιστορικούς χώρους δήθεν διαμαρτυρόμενοι, πανό, πλακάτ, αφίσες και λοιπές κομματικές, διαφημιστικές ταμπέλες…

Καιρός να προχωρήσουμε παρακάτω… ας διασχίσουμε την Εγνατία… όλο ευθεία… εδώ μας περιμένει μια μεγάλη έκπληξη… ένας από τους γραφικότερους πεζοδρόμους του κόσμου, ανυπολόγιστης αρχαιολογικής και πολιτιστικής σημασίας! Είναι το Ανακτορικό Συγκρότημα του Γαλερίου, που εκτείνεται μεταξύ των οδών Εγνατία, Αλεξ. Σβόλου, Τσιμισκή, Δημητρίου Γούναρη, Ιπποδρομίου και Πλατεία Ναυαρίνου. Πρόκειται για έναν επιβλητικό αρχαιολογικό χώρο του 4ου μ.Χ. αιώνα που περιλαμβάνει ένα κεντρικό περιστύλιο, αίθριο πλαισιωμένο από στοές με ψηφιδωτά, βασιλική, οκτάγωνο και Νυμφαίο,  ένα από τα βασικά τετραρχικά συγκροτήματα, με συχνότατη μνεία στη βιβλιογραφία και το μοναδικό στην Ελλάδα. Ναι, η περιοχή αυτή είναι ένα ανοιχτό μουσείο «υπόδειγμα επιστημονικής αποκατάστασης μνημείου υπό μορφή ερειπίου», το οποίο, μάλιστα, απέσπασε το 2008 τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή διάκριση: το μετάλλιο της Πολιτιστικής Κληρονομιάς (European Union Prize for Cultural Heritage/Europa Nostra Awards). Ω! Ελλάδα! Ω! Μακεδονία! Είμαστε ζωντανοί, μπροστά σε έναν επίγειο παράδεισο πολιτισμού! Αυτό είναι πλούτος, δόξα και ευθύνη! 

Το Ανάκτορο του Γαλερίου λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος… κατά καιρούς φιλοξενεί στις εγκαταστάσεις του εκθέσεις, ενώ συχνά λαμβάνουν χώρα αρχαία και κλασσικά θεατρικά δρώμενα, χορευτικά σχήματα, μουσικά αφιερώματα και κονσέρτα… Όλος ο πεζόδρομος και οι επιμέρους πλατείες λάμπουν από καθαριότητα! Κατά μήκος του πεζοδρόμου της Δημητρίου Γούναρη και των επιμέρους καθέτων (Στυλιανού Γονατά – πρώην Ναυαρίνου, Μεθώνης, Αιμιλιανού Γρεβενών κ.ο.κ.) και από τις δυο πλευρές των πεζοδρόμων υπάρχουν εκλεπτυσμένα και περιποιημένα κτήρια, όπου στο ισόγειό τους λειτουργούν γκαλερί, εργαστήρια παλαιών και νέων καλλιτεχνών, χώροι τέχνης, αντικερί, παλαιοπωλεία, βιβλιοπωλεία, ανθοπωλεία, βοτανοπωλεία, παραδοσιακά μαγαζιά με βιολογικά προϊόντα, καλαίσθητοι χώροι εστίασης, ομοιόμορφοι, ιδιαίτερα προσεγμένοι, με φίνα διακόσμηση, μοναδικό χρώμα, που υπόσχονται να ξεκουράσουν, να ευχαριστήσουν, να ξελογιάσουν κάθε πελάτη που θα αφεθεί στα χέρια τους για καφέ, τσάι, χυμό, ποτό, πρωινό, μεσημεριανό ή βραδινό γεύμα! Πρόκειται για μια αρτίστικη και ιδιαίτερα καλόγουστη περιοχή στην καρδιά της Θεσσαλονίκης. Εδώ η αρμονία του τοπίου είναι μοναδική… όλες οι οικοδομές είναι ιδιαίτερα περιποιημένες… Κάτοικοι και επισκέπτες με αξιοπρέπεια και καμάρι περπατούν και απολαμβάνουν… Δίχως φόβο κυκλοφορούν οι νέοι, οι ηλικιωμένοι, οι μαμάδες με τα μωράκια τους, τα παιδιά πάνε κι έρχονται από το σχολείο, όλοι… Παντού υπάρχει ασφάλεια! Σε αυτή την περιοχή δεν υπάρχουν βρώμικοι έμποροι, αλήτες, πρεζόνια, άστεγοι, λαθρομετανάστες, αλκοολικοί, κλέφτες, συσσίτια για ξεκάρφωμα, ψωμιά πεταμένα στους δρόμους, αποφάγια, σκουπίδια, τενεκεδάκια μπύρας, παρατημένα μπουκάλια αλκοόλ, κολλημένα προφυλακτικά στο οδόστρωμα, χρησιμοποιημένες σύρριγες, πασαλειμμένα ούρα, βρώμα, δυσωδία… Όχι! Εδώ, δεν βλέπεις γυμνούς, τσιτσιδωμένους, μεθυσμένους, μαστουρωμένους να επιδίδονται σε κανιβαλισμούς τα βράδια (κυρίως Π/Σ/Κ)! Όχι! Εδώ δεν κατουράνε κάτω από το μπαλκόνι σου, μπροστά στο μαγαζί σου! Όχι! Δεν φοβάσαι και δεν κινδυνεύεις να βγεις από το σπίτι σου, να μπεις στην πολυκατοικία σου, να κυκλοφορήσεις! Όχι! Εδώ δεν γίνονται καθημερινά φασαρίες, καβγάδες μεταξύ περιθωριακών (ιδιαίτερα τα βράδια)! Όχι! Η αστυνομία δεν έχει επιλέξει αυτό το ιερό μέρος, αυτή την ιστορική τοποθεσία της Θεσσαλονίκης για να στοιβάξει τα «προβλήματα» της πόλης, για να τα έχει υπό δήθεν έλεγχο! Όχι! Εδώ δεν είναι γκέτο παρακμής!  Όχι!!! Όχι!!!

Μια στάση ακόμα έμεινε για να ολοκληρωθεί το ονειρεμένο οδοιπορικό μας… Στην ευρύτερη περιοχή των δύο τελευταίων ιστορικών σταθμών χτυπάει έντονα ο σφυγμός της συμπρωτεύουσας, δικαίως εδώ βρίσκονται η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, η Στρατιωτική Λέσχη, το Κρατικό Θέατρο, το Βασιλικό Θέατρο, το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Βυζαντινό Μουσείο… ! Εμείς όμως συνεχίζουμε το δρόμο μας και με ανάλαφρο βήμα βαδίζουμε πάνω στην χρυσή ευθεία γραμμή που ενώνει την πιο πλούσια, μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας, βόρεια και νότια άκρη του Ιστορικού Κέντρου της Θεσσαλονίκης. Μπροστά μας διαγράφεται η παραλία της Θεσσαλονίκης, τα μάτια συναντούν το βασικό μνημείο, σήμα κατατεθέν της πόλης μας, που ορθώνεται επιβλητικά, με την γαλανόλευκη, σημαία Ελληνική, να κυματίζει πάνω του. Είναι ο Λευκός Πύργος. Πρόκειται για μια παλαιά, πρότερα βυζαντινή οχύρωση (12ος αιώνας), και μετέπειτα Οθωμανική με τη σημερινή μορφή Πύργου (15ος αιώνας) - 6 ορόφους, 34 μέτρα ύψος, 70 μέτρα περίμετρο. Ο Λευκός Πύργος, μετά από την ειδική αρχαιολογική συντήρηση και αναστήλωση,  είναι ένα λαμπρό σύγχρονο μνημείο, το οποίο λειτουργεί σήμερα ως μουσείο με μόνιμα εκθέματα και περιοδικές εκθέσεις. Η γύρω περιοχή είναι ιδιαίτερα γοητευτική και φροντισμένη. Θεματικά πάρκα, χώροι αναψυχής, καθαρή θάλασσα, περιποιημένη παραλία, κάτοικοι και επισκέπτες κάνουν βόλτα στην παλαιά παραλία της Θεσσαλονίκης και αγναντεύουν τον ορίζοντα, ενώ ποδηλάτες στις ειδικά διαμορφωμένες ζώνες απολαμβάνουν την οικολογική τους μετακίνηση. Είναι πολύ όμορφα… όλα τα έργα ανάπλασης έχουν ολοκληρωθεί, δεν υπάρχει πλέον κακογουστιά, βρώμικες καντίνες, άσχημες μυρωδιές, ενοχλητικά ακούσματα, παράνομοι πλανόδιοι, ντροπιαστικά συνθήματα σε αγάλματα, μνημεία και παγκάκια, ακαθαρσίες κατοικίδιων, αδέσποτα, παρατημένα φορτηγά και αυτοκίνητα… Όλα είναι άρτια και άριστα!

Εδώ όμως, το όνειρο τελειώνει, είμαστε τόσο τυχεροί, μέσα σε λίγο χρόνο, με τα πόδια διασχίσαμε το βασικό μονοπάτι αρχαίας, ρωμαϊκής, βυζαντινής, οθωμανικής, νεότερης και σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλονίκης, που εκτείνεται από τα Κάστρα, τη Ροτόντα, την Καμάρα, τα Ανάκτορα του Γαλερίου, τη Δημητρίου Γούναρη, μέχρι το Λευκό Πύργο, ουρανός και θάλασσα, ένα ζωντανό υπαίθριο μουσείο κόσμημα, σε μια ευθεία γραμμή, ανοιχτό, προσβάσιμο, επισκέψιμο, φιλικό σε κάθε κάτοικο και επισκέπτη της συμπρωτεύουσας! Αναπνεύσαμε καθαρό αέρα, μυρίσαμε το ιώδιο της θάλασσας, γευτήκαμε πολιτισμό, μάθαμε ιστορία, θαυμάσαμε οργάνωση, είδαμε ανάπτυξη!

Κι έπειτα δυστυχώς ξυπνήσαμε… και η απογοήτευση δεν άργησε να έρθει… ναι, τα μνημεία είναι ακόμα στις θέσεις τους… όμως η εικόνα που λαμβάνει στο αντίκρισμα της κάθε περιοχής, τόσο ο κάτοικος, όσο και ο επισκέπτης είναι τρομακτική… κι όμως για σκεφθείτε… στο χέρι μας είναι το όνειρο να βγει αληθινό… και κάθε περιοχή σε αυτό το ιστορικό μονοπάτι να πάρει τη θέση και τη μορφή που πραγματικά της πρέπει και μας αξίζει… είναι ευθύνη όλων μας, των πολιτών, των φορέων, του δήμου, των αρχών, της πολιτείας, του κράτους… Ας μεριμνήσουμε λοιπόν! Θα αφήσουμε να περάσουν άλλα 100 χρόνια; Ας αναδείξουμε τον πλούτο μας ΣΗΜΕΡΑ! Φτάνει πια! Ως πότε θα αμαυρώνουμε την κληρονομιά μας; Ως πότε θα επιτρέπουμε στην αναρχία να ξεφτιλίζει ότι όμορφο το παρελθόν μας κληροδότησε; Το μέλλον είναι στα χέρια μας και με αγαστά έργα μπορούμε να αναδείξουμε τον καλύτερο μας εαυτό, αρχής γενομένης από ΣΗΜΕΡΑ!

Πόσο δίκιο έχουν τα σοφά λόγια της ιστοσελίδας του «Λευκού Πύργου» www.lpth.g:
«…
Η Θεσσαλονίκη, πραγματικό σταυροδρόμι χερσαίων και υδάτινων δρόμων, έμελλε να έχει τη μοίρα που λίγες ευρωπαϊκές πόλεις ευτύχησαν να έχουν: μακραίωνη, αδιάσπαστη ιστορική παρουσία και την οντότητα μιας μεγαλούπολης. Πρέπει όλοι μας να συνειδητοποιήσουμε την ιστορικότητα και την αξία της πόλης, να «προσωποποιήσουμε» την πόλη και να αναπτύξουμε μαζί της σχέση σεβασμού: ό,τι γνωρίζουμε καλύτερα, το αγαπάμε περισσότερο. Η δημιουργία της σχέσης αυτής μοιάζει να είναι επιτακτική, σήμερα ακόμη περισσότερο…»

Ας ευχηθούμε λοιπόν ενεργά, ότι από σήμερα όλοι θα κάνουμε ότι περνάει από το χέρι μας, γιατί Εδώ, σε αυτή την ευθεία  γραμμή, χτυπάει η καρδιά του πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, γεμάτη ανεκτίμητους θησαυρούς, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Πόσο τυχεροί είμαστε..!

Σίσσυ Σιγιουλτζή-Ρουκά
Company Executive – Writer


Το παρόν κείμενο δημοσιεύθηκε i) στο περιοδικό "CHANGE" n.03 November και ii) στο www.thesstoday.gr στις 02/04/2013 με τον τίτλο "Η Θεσσαλονίκη Αλλιώς".